Avondmaaltijd bij christenen in Klein-Azië en het Midden-Oosten: de wieg van tradities in tijden van uitroeiing

Inleiding: Onder historische druk in hun geboorteland

Klein-Azië (Anatolië, het gebied van Turkije) en het Midden-Oosten (het Levant: Syrië, Libanon, Jordanië, Palestina/Israël, Irak) zijn een regio waar het christendom is ontstaan en gevormd. Vandaag de dag vertegenwoordigen de christelijke gemeenschappen hier snel krimpende oude minderheden die unieke, vaak dochalcedonische tradities behouden. Hun Avondmaaltijd is niet alleen een religieus feest, maar een act van cultureel en etnocultureel overleven, waar het ritueel een code van geheugen en verzet tegen assimilatie wordt. Het vieren vindt plaats in omstandigheden van politieke onrust, emigratie en vaak directe bedreiging.

Landscap van gemeenschappen: een mozaïek van oude kerken

Orthodoxe (Antiochische, Jeruzalemse, Constantinopel-patriarchaten): Grieken, Arabische orthodoxen, kleine gemeenschappen in Turkije.

Antieke Oosters-christelijke kerken (dohalcedonische kerken):

Armeense Apostolische Kerk (Armenië, diaspora in Turkije, Libanon, Syrië, Irak).

Syrische orthodoxe kerk (Jacobieten) en Syro-Jacobitische (Syrië, Turkije).

Koptische orthodoxe kerk (Egypte, maar historisch verbonden met het gebied).

Assyrische Kerk van het Oosten (Nestorianen) en Chaldeeuwse katholieke kerk (Irak, Syrië, diaspora).

Oostelijke katholieke kerken (Maronitische, Melkietische, Chaldeeuwse enz.), die de oosterse ritus behouden in de communicatie met Rome.

Protestantse gemeenschappen, die in de 19e-20e eeuw zijn ontstaan.

Gemeenschappelijke kenmerken: een streng vasten en een liturgisch hoogtepunt

Trotz de verschillen zijn er verenigende elementen, die teruggaan op de oude praktijk.

Strikte vasten (Rождественский пост): Voor de meeste kerken duurt de vastenperiode 40 dagen. 6 januari (of 5 januari, afhankelijk van de kalender) is de dag van het meest strikte vasten. Bij de Armeense is dit de laatste dag van het vasten «Арачаворка». De voeding bestaat alleen uit plantaardige producten, zonder olie. Dit is niet alleen discipline, maar een heilige deelname aan het wachten op de verlossing.

Godsdienst als het belangrijkste evenement: In tegenstelling tot het westelijke model met zijn gezinsavond, ligt de nadruk op een lange, vaak nachtelijke godsdienst. Dit is niet een «mis», maar een complexe reeks van diensten: Grote Vespers, Orthros, Heilig Mis. Bij de Armeense worden er op 5 januari 's ochtends de liturgie «Чрагалуйц» (Verlichting van de lichten) gebeden, die het licht van de ster van Bethlehem symboliseert.

Specifieke kenmerken per regio en confession

Armenen

「タシュナドリック」または「ハンドロワツ」：De avond van 5 januari (de vooravond van Kerstmis en Kersverering, die samen worden gevierd op 6 januari). De familie komt samen aan tafel, waar het «кчар」(tarwepasta met rozijnen, noten en droge vruchten) en de bakpij als centraal element staat. De leider van het gezin leest een vers uit de Bijbel over de geboorte.

「Чрагалуйц」：Na het avondmaal worden alle lichten in het huis aangetast, wat het licht van Christus symboliseert. De kinderen krijgen geschenken. In de diaspora (inclusief in Istanbul) is deze avond een krachtige act van etnische consolidatie.

Syriërs (Jacobieten en Syro-Jacobieten)

Post en gebed: De dag wordt doorgebracht in gebed. 's Avonds op 6 januari komt de familie samen op een bescheiden maaltijd van vastenmaaltijden: linzensoep, linzen, pita, olijven.

「Лилят аль-Милад」(Nacht van Kerstmis): Na middernacht of vroeg in de morgen van 7 januari wordt een feestelijke liturgie in het Syrische (Aramees) gebeden — de taal van Jezus Christus. Dit is een cruciaal moment voor het behouden van de liturgische taal van de voorouders. In dorpen in het noorden van Syrië en Turkije wordt na de dienst over de buren gelopen.

Assyriërs en Chaldeeën (Irak, Syrië, diaspora)

「Лейля д-Ялда」(nacht van Kerstmis): Onder de omstandigheden van de uitroeiing van de gemeenschappen in het historische vaderland (Irak) worden de riten vereenvoudigd, maar blijven ze in de diaspora behouden. 's Avonds komen de families samen voor het avondmaal, waarbij het «пхалла» (Kerstmis pudding) en het gefrituurde vlees (na het vasten) een verplicht element zijn. De geschiedenis van Kerstmis wordt gelezen.

Specifieke symboliek: Voor deze volkeren, die het genocide en vervolging hebben overleefd, is Kerstmis ook een symbool van hoop op nationaal en cultureel herstel.

Orthodoxe Arabische en Griekse (het Levant, Istanbul)

Avondmis en de Liturgie van Basilis de Grote: 's Avonds op 6 januari wordt een lange dienst gebeden. In de kathedralen van Jeruzalem en Bethlehem wordt deze dienst met speciale triomf gevierd, met de deelname van de patriarchen. Voor de orthodoxe Arabische is dit een diep gezins- en gemeenschapsfeest.

Avondmaal na de dienst: De maaltijd («аль-аша») omvat vastenmaaltijden: «мждуру» (linzen met rijst), hummus, linzen, conserven. Vleesbodems worden op 7 januari achtergehouden.

Grieken van Constantinopel: De kleine gemeenschap in Istanbul viert het feest in het Griekse district Fener. Hun Avondmaaltijd is een demonstratie van het voortdurende aanwezig zijn op de aarde waar ooit de hoofdstad van het wereldwijde Orthodoxie lag.

Maronitische en Melkietische katholieken (Libanon, Syrië)

Synthese van tradities: De Avondmaaltijd combineert de oosterse strenge vasten met elementen van het westelijke feest. 's Avonds op 24 december (volgens de Gregoriaanse kalender) bezoeken de families de middernachtelijke mis, die in het Arabische wordt gebeden, maar volgens het Latijnse ritus of hun oosterse ritus.

Avondmaal «аль-аша»: Na de mis — een feestelijk avondmaal, vaak niet meer vastend, met traditionele Libanese gerechten: kебаб, tabbouleh, hummus. Geschenken kunnen deze nacht worden overhandigd, wat de traditie dichter bij de westerse traditie brengt.

Unieke lokale gewoonten en symbolen

Bethlehem (Palestina): Hier is de Avondmaaltijd een wereldwijd gebeuren. Het officiële optreden van de patriarch van Jeruzalem naar Bethlehem en de dienst in de Basilica van het Geboorte van Christus worden over de hele wereld uitgezonden. Voor de lokale christelijke Arabische is dit een piek van nationaal-religieuze identiteit.

「Хлеб Рождества」: Bij veel gemeenschappen bestaat er een speciale zoete brood of bakkerij. Bij de Armeense — het «новогодний хлеб», bij de Syriërs — «кличо д-Сугало».

Gras en stro: Bij Armeense en sommige Syrische huizen wordt er stro onder het servies gelegd, in herinnering aan de kribbe, volgens de oude algemene christelijke praktijk.

Interessante feiten: Bij de Assyriërs bestaat er een oude gewoonte waarbij de oudste lid van het gezin een gebed leest boven de bijeengeroepenen, terwijl hij een bundel droge takken (taлифа) vasthoudt. Vervolgens worden de takken aan het vuur gelegd, en springen alle aanwezigen driemaal over het vuur, terwijl ze wensen uitspreken. Dit ritueel, dat heidense wortels heeft (geassocieerd met de zonscultus), is volledig christianiseerd en geïnterpreteerd als zuivering door vuur voor het feest van de God van de Waarheid.

Uitdagingen van de moderne tijd: tussen emigratie en fundamentalisme

De viering van de Avondmaaltijd in het gebied vandaag de dag vindt plaats onder het teken van wond en verlies.

Vertrek: De massale emigratie vanwege oorlogen en economische moeilijkheden leegt de oude gemeenschappen uit. De Avondmaaltijd in de diaspora (in Europa, Amerika, Australië) wordt een nostalgisch herhalen van tradities.

Vervolging: In sommige gebieden van Irak en Syrië is het open vieren van Kerstmis sinds de invasie van IS gevaarlijk geworden. Rituelen zijn in het diepe ondergrond of zijn vereenvoudigd tot een minimum.

Assimilatie: Het jonge generatie in seculiere landen (Libanon, Jordanië) verliest de verbinding met de complexe riten, die vereenvoudigd worden tot een gezinsavond.

Conclusie: Vlammen in de schemering van de geschiedenis

De Avondmaaltijd bij christenen in Klein-Azië en het Midden-Oosten is niet een etnografisch curio, maar een levend, maar uitdroeiend getuigenis van de oudste ononderbroken traditie. Dit is een feest waar de liturgische talen van de eerste eeuwen (Syrisch, Armeens, Koptisch) klinken als gebed en als protest tegen vergetelheid.

In deze riten, van het Armeense «Чрагалуйц» tot het Assyrische sprong door het vuur, is de geheugen van duizenden jaren ononderbroken aanwezigheid gecodeerd. Elke ontstoken kaars in deze nacht in Istanbul, Beirut, Mosul of Aleppo is niet alleen een symbool van de ster van Bethlehem, maar ook een symbool van hoop dat de oude gemeenschappen, die impérien, genocide en oorlogen hebben overleefd, niet volledig uitsterven. Hun Avondmaaltijd is een stil, vastberaden act van trouw: aan het geloof van de voorouders, de taal van de eredienst en het land waarop deze geloof is geboren, zelfs als dit land hen vandaag de dag vreemd en onveilig is. Dit is een feest-napomining dat het christendom naar de wereld is gekomen juist hier, en ondanks alles, zijn licht hier nog niet is uitgegaan.
© elib.be

Permanent link to this publication: