Feest van Kerstmis in Japan: culturele transformatie van een westerse feestdag

Inleiding: Kerstmis als culturele import

Kerstmis (jap. クリスマス — Курисумасу) in Japan vertegenwoordigt een unieke fenomeen van culturele aanpassing, zonder religieus inhoud voor de overgrote meerderheid van de bevolking en getransformeerd tot een seculiere, commerciële en romantische feestdag. Zijn geschiedenis in Japan telt minder dan een halve eeuw en het kreeg een massief karakter pas in de tweede helft van de 20e eeuw. Japans Kerstmis is een helder voorbeeld van ‘glocalisatie’ — de aanpassing van een globaal fenomeen aan lokale culturele codes, waarbij de christelijke symboliek wordt gevuld met nieuwe, specifiek Japanse betekenissen.

Historische context: van verbod tot popularisatie

Het eerste documenteerde Kerstmisfeest in Japan vond plaats in 1552, toen een groep Japanse christenen (gekрещend door Portugese missionarissen) het vierden in de prefectuur Yamaguchi. Echter, met het begin van de periode van isolatie (sakoku) in de 17e eeuw en het verbod op het christendom verdween het feest volledig uit het Japanse leven. Zijn terugkeer is verbonden met de Meiji-periode (1868-1912) en de opening van het land. In de jaren 1870 begonnen buitenlandse diplomaten en handelaren in havensteden zoals Kobe en Yokohama Kerstmis te vieren. In 1900 versierde het warenhuis Maruzen voor het eerst zijn etalages met kerstsymboliek, wat de kommersialisering van het feest inluidde. Een belangrijke rol speelde het kinderblad ‘Kodano kurabu’ in de jaren 1910, dat verhalen over Sinterklaas publiceerde. De echte explosie begon in de oorlogsjaren met de groei van de economie en het invloed van de Amerikaanse bezettingsautoriteit.

Moderne tradities: romantiek en gezinscomfort

In hedendaags Japan wordt Kerstmis (gevierd uitsluitend op 25 december) niet als religieus, maar als een atmosferisch feest, vergelijkbaar met Valentijnsdag. Het centrale plaats inneemt het paar romantische partners. Voor veel jonge Japanners is dit een van de belangrijkste dates van het jaar, vergelijkbaar met het nieuwejaarsfeest. Pairs geven elkaar cadeaus, plannen speciale romantische diners, vaak in hotelrestaurants, en wandelen door verlichte straten. Een populaire locatie in Tokio is het district Harajuku en het plein voor het Tokijkse station, waar gigantische kerstbomen worden geplaatst.

Gezinsfeestelijkheid bestaat ook, maar is minder wijdverspreid dan in het Westen en richt zich vaak op kinderen. Hier komt de figuur van Sinterklaas (サンタクロース — Санта Куро:су) uit de Amerikaanse traditie naar voren. Ouders geven kinderen cadeaus en het belangrijkste evenement is niet de ochtend van 25 december, maar de avond van 24 december. Opmerkelijk is dat in de Japanse cultuur bijna geen beeld van de kerstelf of magische wezens bestaat die Sint helpen — hij fungeert als een enkele persoon.

Kooksymbool: aardbeientaart en gefrituurde kip

Japanse Kerstmis heeft duidelijke en unieke culinaire kenmerken, die het resultaat zijn van succesvolle marketingcampagnes. Het belangrijkste symbool is de kersttaart (クリスマスケーキ), die een biscuittaart is, versierd met slagroom, aardbeien en figuurtjes van Sinterklaas of kerstbomen. De traditie werd geïntroduceerd in de jaren 1920 door de bakkerij Fujiyama in Kobe, maar massaal werd het dankzij de inspanningen van de bakkerijbedrijf Daiso in de jaren 1970. Japanners kopen jaarlijks miljoenen van deze taarten, en hun prijs daalt drastisch na 20.00 uur op 25 december, omdat onverkochte taarten als ‘vers’ worden beschouwd voor het feest.

De tweede verplichte element is het gefrituurde kip, vooral van het restaurantketen KFC. Deze traditie begon in 1974 met een uiterst succesvolle marketingcampagne ‘Kuriцу на курэсумасу!’ ('Kerstmis met gefrituurde kip!'). Vanwege het ontbreken van de traditie van de kerstindividueel in Japan, bood KFC haar als alternatief aan. Vandaag de dag is het reserveren van een kerstblik KFC (vaak weken van tevoren) een ritueel voor miljoenen Japanse gezinnen. Het diner kan ook andere westerse gerechten omvatten, zoals salade, spaghetti of curry.

Religieus aspect: christelijke minderheid