De transformatie van Saoedi-Arabië van een arm woestijnkoningrijk, waar de economie gebaseerd was op pelgrimage en primitief landbouw, tot een van de belangrijkste spelers in de mondiale economie is een direct gevolg van de opening en exploitatie van zijn kolossale olievoorraden. Echter, de weg naar rijkdom was bepaald niet alleen door het aanwezigheid van deze bronnen, maar ook door de complexe geopolitieke situatie, de strategische controle over hun winning en de voorzichtig, hoewel niet zonder tegenstrijdigheden, politiek van de regerende dynastie.

De ontdekking van "zwarte goud": een deal met het Westen

Tot de jaren 1930 was de economie van Saoedi-Arabië zeer beperkt, en zijn overheidsbegroting hing af van inkomsten uit pelgrimage naar de heilige steden Mekka en Medina. Een keerpunt kwam in 1933, toen koning Abdel Aziz ibn Saud, in geldnood, de Amerikaanse oliebedrijf Standard Oil of California (SOCAL) een concessie verleende voor de winning van olie. Na jaren van vruchteloos zoeken werd op 3 maart 1938 olie van commerciële kwaliteit gevonden op de put nr. 7 in Dahrana. Dit ontdekking veranderde de toekomst van het gebied voorgoed. In 1944 werd het Amerikaanse bedrijf omgevormd tot Arabian American Oil Company (Aramco), die voor decennia de belangrijkste operator van oliewinning in het koninkrijk was.

De era van nationalisatie en het verkrijgen van soevereine controle

De eerste decennia gingen de meeste winsten van de olieverkoop naar de westelijke aandeelhouders van Aramco. Maar met de groeiende wereldwijde vraag naar energiebronnen en de versterking van de staat, begon het Saoedische leiderschap de strijd om een grotere deelname. De cruciale procedure was de geleidelijke nationalisatie van de activa van Aramco. Beginnend met een 25%-de deelname in 1973, kocht Saoedi-Arabië in 1980 100% van de aandelen van het bedrijf, waardoor het volledige soevereiniteit verkreeg over zijn natuurlijke hulpbronnen. Deze stap viel samen met het olie-embargo van 1973, toen Arabische olie-exporteurs beperkingen op de leveringen introduceerden om Egypte en Syrië te steunen in de oorlog tegen Israël. De olieprijzen steeg vier keer, en de inkomsten van Saoedi-Arabië stroomden over, waardoor het van een regionaal speler transformeerde tot een globaal financiële reus.

Olie als instrument van binnenlandse en buitenlandse politiek

De enorme inkomsten stelden de regerende dynastie Al Saud in staat om omvangrijke transformaties binnen het land door te voeren. Een model van een staat van algemeen welzijn werd gecreëerd, dat gratis onderwijs en gezondheidszorg, subsidies voor wonen en gemeentelijke diensten, en het ontbreken van een inkomstenbelasting voor burgers voorzag. Dit bevorderde sociale stabiliteit en de legitimiteit van de monarchie. Op de internationale arena begon Saoedi-Arabië, als informele leider van OPEC, olie te gebruiken als instrument van geopolitieke invloed. De beurs van Tadawul, de oprichting van soevereine fondsen voor welvaart zoals de Public Investment Fund, en omvangrijke investeringen in buitenlandse activa versterkten de status van het koninkrijk als financiële macht.

Probleem van afhankelijkheid van bronnen en blik op de toekomst

Bij het beseffen van de kwetsbaarheid van een economie die gebaseerd is op één uitputbare bron, heeft het Saoedische leiderschap een strategie "Visie 2030" opgezet. Dit ambitieuze plan, gepusht door troonopvolger Mohammed bin Salman, is gericht op de diversificatie van de economie, de ontwikkeling van niet-mineraalgerelateerde sectoren zoals toerisme, financiën, technologie en entertainment, en het verminderen van de afhankelijkheid van olie-inkomsten. Het project van de toekomstige metropool NEOM en de privatisering van een deel van de activa van Saudi Aramco zijn duidelijke voorbeelden van deze koers. Op deze manier is de geschiedenis van het rijk van Saoedi-Arabië een pad van volledige afhankelijkheid van buitenlandse bedrijven naar soevereine controle over de hulpbronnen, die vandaag de dag transformeert in de zoektocht naar een nieuwe, postkoolwaterstof identiteit in een tijd van wereldwijde energietransitie.

Permanent link to this publication: