Agnia Barto over de margriet: een bescheiden bloem in poëzie voor kinderen en niet alleen

Wanneer we over Agnia Lvovna Barto praten, verschijnen onmiddellijk bekende, sinds de jeugd bekende regels in ons hoofd: "Onze Tanya huilt hard", "De kikker loopt, wiegt", of "De boer heeft de hares laten vallen". Haar gedichten zijn een hele kosmos, waarin speelgoed, kinderen, dieren en natuurlijk, de natuur, wonen. Binnen deze kosmos zijn er veel beelden, maar er is één bescheiden, maar zeer belangrijke: de margriet. Bart heeft geen aparte cyclus over margrieten geschreven, maar deze bloem verschijnt in haar gedichten niet eenmaal, en telkens met een specifieke betekenis. De margriet bij Bart is niet alleen een element van het landschap, het is een symbool dat spreekt over vrijheid, keuze, de schoonheid van eenvoudige dingen en over het feit dat het echte leven niet te koop is.

“Lopen margrieten over het veld”: een gedicht dat een klein manifest is geworden

Het bekendste gedicht van Agnia Barto, waarin de margriet een hoofdrol speelt, is “Lopen margrieten over het veld”. Het behoort tot de bundel “Denk, denk...”, die Bart aan lezers van kinderen heeft gericht, maar die zij zelf “filosofische lyriek” noemde. En inderdaad, op het eerste gezicht een eenvoudig gedicht over een boeket margrieten, blijkt veel dieper te zijn dan op het oog.

Hier is de volledige tekst:

Lopen margrieten over het veld,
Verheerlijkend in het zicht,
En ik sta als ingekapseld,
En ik kan mijn oog niet verplaatsen.
Lopen margrieten over het veld,
Verbergen zich niet in het gras...
En ik stomp met een boeket,
Met bloemen door Moskou.

Kijk — er komt een mannetje
Die zich zoetjeslachend vertoont:
— Wat een leuke boeket, wat een leuke!
Voor hoeveel geef je het?
En de man zegt:
Onderhandse woorden:
— We zijn overeengekomen? Prima?
Ik geef geen roubles, maar twee.

En ik geef hem een antwoord,
Ik zeg: — Nee, nee,
Margrieten koop ik niet,
Ik neem het boeket naar huis.
En tot ziens, mannetje,
We zijn overeengekomen? Prima?

In de eerste regels zien we een ongebruikelijke techniek: margrieten bij Bart groeien niet gewoon, ze “lopen”. Dit personificatie geeft de bloemen levendigheid, zelfstandigheid, bijna menselijke energie. Ze “verheerlijken zich in het zicht”, ze verbergen zich niet, ze zijn vrij. En de lyrische held — het kind — is verblind door dit beeld. Hij staat “als ingekapseld”, kan zijn blik niet verplaatsen. En vervolgens wordt hij zelf een deel van deze wereld: hij loopt door Moskou met een boeket margrieten. De stad en de natuur ontmoeten elkaar, en de margrieten belanden in de handen van het kind, dat ze door de hoofdstad heeft gedragen.

Maar het verhaal eindigt niet hier. Er verschijnt een “man”, een typisch stedelijk personage, dat in het boeket niet de schoonheid ziet, maar een artikel. Hij biedt geld aan, probeert de margrieten te kopen, zelfs onderhandelt: “Ik geef geen roubles, maar twee”. Voor hem is het gewoon een ding die je kunt kopen. Maar het kind antwoordt met een vastberaden nee: “Ik koop margrieten niet, ik neem het boeket naar huis”. In dit weigering zit een hele filosofie. Bart laat zien dat er dingen zijn die geen prijs hebben. Margrieten zijn niet een artikel, het is vreugde, het is een herinnering aan het veld, het is een stuk vrijheid dat het kind naar de stad heeft gebracht. En hij is niet bereid dit in ruil voor geld te ruilen.

Kritici hebben opgemerkt dat dit gedicht het thema van het conflict tussen natuur en stedelijk leven onderzoekt. Margrieten, die de natuurlijke schoonheid en zuiverheid symboliseren, “lopen over het veld”, wijzen op hun vrijheid en onafhankelijkheid van de drukte van de stad. En het kind dat het boeket door Moskou draagt, wordt een brug tussen de twee werelden. Hij is de bewaker van deze schoonheid en laat deze niet besmeurd worden door een korstig aanbod.

De margriet als symbool van eenvoud en vrijheid

In het gedicht “Lopen margrieten over het veld” fungeert de margriet als symbool van alles wat echt, onbeschadigd en vrij is. Ze vereist geen verzorging, ze verbergt zich niet, ze poseert niet. Ze is gewoon. En het kind dat dit begrijpt, blijkt wijzer te zijn dan de volwassen “man”, die alleen de prijs ziet. Bart stelt in dit gedicht een belangrijke vraag voor de jeugdliteratuur: wat is de ware waarde? En ze antwoordt erop eenvoudig en duidelijk: dat wat met de ziel is gemaakt, dat vreugde brengt, dat verbonden is met de natuur en vrijheid — is niet te koop.

Het is interessant dat Bart dit gedicht heeft geplaatst in een sectie die zij zelf filosofisch vond. De titels van de gedichten in deze bundel — “Geweten”, “Alleen”, “Jaloersheid”, “Over de mensheid” — spreken voor zichzelf. Bart durfde niet te praten met kinderen over complexe zaken, en de margriet in deze rij wordt niet alleen een bloem, maar een moreel kompas.

Andere gedichten van Barto, waarin de margriet verschijnt

“Lopen margrieten over het veld” is niet het enige gedicht waarin Barto zich richt op dit beeld. In de bundel “Vertalingen uit het kinderlijke” verschijnt een gedicht “Gehorige vaas”, waarin de margriet in een onverwachte context verschijnt. In dit gedicht klagen de vaas, vol hoogmoed, dat er margrieten in zijn gezet: “Ik ben niet voor zulke bloemen geschapen!”. Ze beweert dat ze leeucoi’s en rozen waard is. Maar de schooljongen stelt haar een redelijke vraag: “Skromme margrieten, betekent dit dan niet voor jou?”. En de vaas krijgt een waardige antwoord: “Rare gewoonten kunnen ook bij vazen zijn!”.

Hier weer fungeert de margriet als symbool van bescheidenheid en ware schoonheid, die niet nodig heeft in pompeuze kaders. De hoogmoedige vaas, die zichzelf een aristocraat vindt, wordt beschaamd. De margriet, die zij als onwaardig beschouwt, is in werkelijkheid hoger dan deze domme hoogmoed. Bart zegt opnieuw dat de ware waarde niet in het uiterlijk ligt, maar in de eenvoud en de natuurlijke schoonheid.

In het gedicht “Botanica ziek” verschijnt de margriet niet direct, maar het hele verhaal wordt opgebouwd rond een schoolles in de botanie. De kinderen zijn blij dat de juf ziek is en de les wordt afgeblazen, maar vervolgens wordt hun geweten vervloekt. Dit gedicht is over iets anders, maar het laat zien dat Bart over het algemeen vaak terugkeerde naar het thema van de natuur en planten in het kader van het kindervoorbeeld. En de margriet, als het meest herkenbare veldbloem, past natuurlijke in deze rij.

De margriet in de poëzie van Barto: conclusies

Agnia Barto heeft geen apart gedicht genaamd “Margriet”. Maar het beeld van deze bloem doorkruist haar poëzie als een doorlopende thema. De margriet bij Bart is altijd over vrijheid, keuze, het vermogen om schoonheid te zien in eenvoud en het niet voor geld te verkopen. Dit is een bloem die zich verzet tegen de stedelijke drukte, hebzucht en hoogmoed. Het is de stem van de natuur, die het gevoelige kindert hart hoort.

Bart was geen impressionist, ze schreef geen lange beschrijvingen van de natuur. Haar gedichten zijn altijd verhaal, altijd dialoog, altijd een kleine geschiedenis met een moreel. En in deze verhalen wordt de margriet niet alleen een versiering, maar een volwaardig deelnemer aan de actie. Ze helpt het kind een keuze te maken, ze zet de hoogmoedige vaas op zijn plek, ze herinnert de volwassene eraan dat niet alles meetbaar is in geld.

Misschien is het juist daarom dat de gedichten van Barto over margrieten zo goed worden onthouden. Ze hebben geen pathos, geen ingewikkelde metaforen. Er is eenvoud, wat de krachtige kracht is. Net als de margriet zelf.

Permanent link to this publication: