Werkoholic en luiwerker: twee polen van een leegte

Op het eerste gezicht zijn de werkoholic en de luiwerker tegenpolen. Één kan niet zonder werk leven, de ander kan zich niet motiveren om iets te doen. Één wakker wordt om vijf uur 's ochtends om op de vergadering te komen, de ander om half twaalf om aan het ontbijt te zijn. Één is overweldigd door taken, de ander door leegte. Maar als je beter kijkt, valt op dat ze veel meer gemeen hebben dan men denkt. Ze zijn twee kanten van dezelfde medaille die we 'vluchten voor het leven' noemen.

Hoofdparadox: beide vermijden verantwoordelijkheid

Hoewel het paradoxisch klinkt, vermijden zowel de werkoholic als de luiwerker op hun eigen manier verantwoordelijkheid. Alleen doen ze dit op verschillende manieren.

De luiwerker vermijdt verantwoordelijkheid openlijk: hij neemt geen taken aan, maakt geen beloften, neemt niet deel. Hij zegt 'nee' of zwijgt gewoon. Zijn strategie is om niet in het spel te komen om niet te verliezen.

De werkoholic vermijdt verantwoordelijkheid op een andere manier. Hij neemt alles aan, maar vaak niet wat echt belangrijk is. Hij overbelast zichzelf met eindeloze taken om het belangrijkste niet te zien: dat hij niet met het leven buiten het werk omgaat. Hij lost geen problemen in relaties op, geeft niet om zijn gezondheid, denkt niet na over het doel. Hij vervangt een grote verantwoordelijkheid door een kleine, maar oneindige.

Beide vluchten voor zichzelf

Zowel de luiwerker als de werkoholic zijn twee modellen van het wegrennen voor het ontmoeten van zichzelf.

De luiwerker vlucht door passiviteit. Hij verdwaalt in slaap, in series, in internet, in nietsdoen. Hij ontmoet zijn angst niet, omdat hij zich geen ruimte voor reflectie geeft. Zijn inactiviteit is een dichte muur.

De werkoholic vlucht door activiteit. Hij vult elke minuut met taken om niet alleen te blijven met stilte. Hij ontmoet zijn angst niet, omdat hij verdwaalt in het geluid van deadlines. Zijn drukte is ook een dichte muur.

In beide gevallen leeft de mens niet in het heden. Hij vermijdt zichzelf, zijn gevoelens, zijn vragen. Hij bestaat alleen in de modus 'aan' of 'uit'.

Gemeenschappelijke angst voor mislukking

Zowel de luiwerker als de werkoholic zijn doodsbang voor mislukking. Alleen wordt deze angst op verschillende manieren uitgedrukt.

De luiwerker vreest dat als hij iets begint, het niet goed zal lukken. En dan zal hij zijn onzekerheid bevestigen. Daarom kiest hij liever om niets te beginnen. Zijn devies: 'Als ik niets doe, misluk ik niet'.

De werkoholic vreest dat als hij stopt met doen, zijn waarde verdwijnt. Hij vreest dat hij zonder werk niemand is. Daarom werkt hij harder om (zichzelf en de wereld) te bewijzen dat hij iets waard is. Zijn devies: 'Als ik niet doe, besta ik niet'.

Beide zijn in de gevangenschap van het geloof dat hun waarde afhangt van externe factoren. Niemand voelt zich voldoende goed zonder reden.

Illusie van controle

De werkoholic denkt dat hij zijn leven controleert via werk. Hij plant, organiseert, bestuurt. Maar in werkelijkheid is hij onderworpen aan een systeem dat steeds meer eist. Zijn controle is een illusie. Hij controleert niet, hij onderwerpt zich.

De luiwerker denkt dat hij zijn leven controleert via weigeren. Hij neemt niet deel, onderwerpt zich niet, past niet in. Maar in werkelijkheid is hij ook onderworpen — aan zijn passiviteit, zijn apathie, zijn angst. Zijn weigering is ook een illusie.

Beide hebben de verbinding met de realiteit verloren waar controle niet is de macht over omstandigheden, maar de macht over zichzelf.

Gemeenschappelijke vermoeidheid van het leven

Achter de buitenste tegenstelling schuilt een gemeenschappelijke vermoeidheid. De luiwerker is vermoeid van de wereld, van eisen, van het moeten zijn 'normaal'. De werkoholic is vermoeid van de eindeloze race, van het niet kunnen stoppen. Beide dromen van rust — de een kan het niet vinden, de ander vreest het te verkrijgen.

Zij zijn vermoeidheid is niet fysiek, maar existentieel. Het is vermoeidheid van het feit dat het leven voorbijgaat terwijl ze hun rollen spelen: de een speelt de rol van 'slappe' en de ander speelt de rol van 'arbeider'.

Wat hebben hun jeugd gemeen

Vaak liggen de wortels van deze patronen in de jeugd. De luiwerker kon opgroeien in een familie waar hij werd ontwaard, bekritiseerd, vergeleken. Hij leerde dat het beter is niets te doen dan iets slecht te doen. De werkoholic kon opgroeien in een familie waar liefde alleen werd gegeven voor prestaties. Hij leerde dat zijn waarde direct afhangt van de resultaten.

Beide groeiden op met het geloof: 'Je bent goed, alleen als je…'. Alleen vult de een de lege ruimte met het woord 'arbeid', terwijl de ander het vult met 'niets verstoren'.

Kan een luiwerker een werkoholic worden en omgekeerd

Ja, en dit gebeurt vaker dan men denkt. Een uitgeputte werkoholic kan vaak overgaan naar luiheid — maar dat is niet luiheid, maar depressie. En een luiwerker die zijn zaak vindt, zijn roeping, kan veranderen in een geïnteresseerde persoon die werkt niet uit angst, maar uit interesse.

De grens tussen deze toestanden is niet de persoonlijkheid, maar het verhouding. Als een mens betekenis vindt, verandert zijn gedrag. En dan wordt hij niet meer een 'werkoholic' of 'luiwerker'. Hij wordt een levend mens die kan werken, ontspannen en genieten.

Wat te doen: de eerste stap naar bevrijding

Voor beide typen is de eerste stap dezelfde — stoppen en zichzelf de vraag stellen: 'Wat voel ik eigenlijk?'. De luiwerker en de werkoholic zijn gewend om hun gevoelens te onderdrukken — de een door actie, de ander door inactiviteit. Maar gevoelens verdwijnen niet. Ze verzamelen zich en komen uiteindelijk naar buiten.

De tweede stap is om niet meer jezelf te waarderen via het perspectief 'werken/niet werken'. Je bent niet je baan en niet je luiheid. Je bent een mens die het recht heeft op fouten, op rust, op zwakte, op keuzes.

De derde stap is om in de realiteit te leven in plaats van in een strategie. In plaats van te vermijden of te vullen, probeer te zijn. Zijn met jezelf, met anderen, met de wereld. Dit is moeilijk, maar het is de enige manier om niet meer gevangen te zitten in je rollen.

Conclusie

De werkoholic en de luiwerker zijn niet vijanden, maar broeders in onheil. Beide zoeken een manier om met het leven om te gaan, maar kiezen voor extremen. Beide lijden aan dezelfde pijn — aan het niet kunnen accepteren wie ze zijn. Maar ze hebben gemeen: ze kunnen veranderen. Als ze zien dat hun strategieën niet zijn de persoonlijkheid, maar een bescherming. En als ze willen ontmoeten wat ze vermijden. En dan, misschien, zien ze dat er geen kloof tussen hen is, maar slechts een stap — een stap naar zichzelf.

Permanent link to this publication: