Ongebruikelijke kerstversieringen: van artefacten tot kunstwerken

Inleiding: De kerstbal als sociocultureel merk

Kerstversieringen die afwijken van de standaard balen, lampjes en sparren, vormen een unieke bron voor onderzoek in materiële cultuur, designgeschiedenis en sociale antropologie. Hun 'ongewoonheid' kan worden bepaald door het materiaal, de technologie, het ideologische inhoud, de auteur of de functie. Het bestuderen van dergelijke artefacten maakt het mogelijk de geschiedenis van het dagelijks leven, crisisperioden, technologische doorbraken en de verandering van esthetische paradigma's te reconstrueren.

Historisch-antropologische context: versieringen als weerspiegeling van de tijdgeest

De traditie van het versieren van een evergroen boom heeft heidense wortels, maar zijn huidige vorm ontwikkelde zich in de 19e eeuw in Duitsland. Toen verschenen naast appels en noten al zelfgemaakte figuren van papier, wol, hooi en eiwitmantel. Echter, de ware uitbarsting van 'ongewoonheid' viel samen met perioden van sociale onrust en tekort, toen men gebruik maakte van voorhanden materiaal.

Classificatie van ongebruikelijke versieringen

1. 'Resource'-versieringen: creativiteit in tijden van tekort.
Het materiaal bestaat uit wat er in overvloed is of wat geen kerstwaarde heeft in de traditionele zin.

• Wetenschappelijke en oorlogsjaren: Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog werden bomen in Europa en de Sovjetunie versierd met gaten, stukjes draad, parachute silk, medische bandages, met zilververf verfde pellen. In blokkade Leningrad werden speelgoed van stukjes zwart brood gemaakt, die in zout zijn geweekt voor sterkte.

• Periode van tekort in de Sovjetunie (1970-80-er jaren): Speelgoed van handgemaakte materialen werd wijdverspreid: figuren van uitgebrande lampen, beschilderd en bekleed met glasparels; balen van garen, ingekleefd met lijm; kettingen van paperclips of gekleurde folie van sigarettenpakjes; figuren van schelpen, meegenomen van vakantie.

• Wetenschappelijke kerstbomen: In de gemeenschap van wetenschappers en studenten zijn versieringen van kolven, pipetten, microchips, compact discs, uitgevallen onderdelen van apparaten populair. Dit is professionele humor en een verklaring van identiteit.

2. Technologische en conceptuele innovaties.
Hierin ligt de 'ongewoonheid' in het gebruik van nieuwe technologieën of een filosofische idee.

• Levende versieringen: Het kweken van kristallen (bijvoorbeeld koper(II)sulfaat) of mossen op takken van de boom in speciale gelsubstraten. Dit is een dynamische, groeiende decoratie.

• Bio-afbreekbare versieringen: Moderne ecotrends hebben versieringen uit geperste bladeren, citroensappen, gedroogde fruit, gemberkoekjes, zoutdeeg voortgebracht, die na de feestdagen kunnen worden composteer of voorgoed aan vogels gegeven.

• Decoraties met feedback: Elektronische speelgoed die reageren op geluid, beweging of aanraking (bijvoorbeeld lampjeskettingen die hun ritme veranderen onder muziek). Deze categorie omvat ook de eerste elektrische lampjeskettingen van Edison (1882) en Ralph Morris (1895), die destijds de top van technologische ongebruikelijkheid waren.

Ideologische en propagandistische artefacten.
De boom werd gebruikt als drager van de staatsideologie.

• Sovjetunie in de jaren 1930: Na een kort verbod werd de boom 'gerehabiliteerd' als nieuwjaarsboom, niet als kerstboom. Er verschenen speelgoed zoals parachutisten, zeppelins, roodarmeeleden, jeugdleden, trekkers, zwaard en hamer. Dit waren niet alleen versieringen, maar ook elementen van staatspropaganda, ingebracht in het private feestelijke ruimte.

• Nazi-Duitsland: Op officiële bomen werd in plaats van de Viflajaarster een hakenkruis of zonnekeer geplaatst, en in plaats van engelen - soldaten en militaire technologie.

4. Kunstwerken en ontwerpopercussies.
Authentieke werken van kunstenaars en ontwerpers, waar het kerstversiering wordt een uiting.

• Friedrich Amerling (XIXe eeuw): De beroemde schilderij 'Kinderen bij de kerstboom' toont speelgoed-'Dresden kartonage' - figuren van gepresteerd en beschilderd karton, die in die tijd de mode waren.

• Moderne ontwerpers: Creëren versieringen van onverwachte materialen: transparante acryl met lasergravering, gerecycleerd plastic, carbonvezel, roestvrij staal, keramiek in de geest van sculpturen van Brâncuși. Bijvoorbeeld, het Italiaanse bedrijf Seletti produceert porseleinen balen met afbeeldingen van interne organen of botdelen.

• Museumpraktijken: In het Museum van de kerstbal in Klin (Rusland) of op de fabriek 'Jolotka' in Pavlovo Posad worden unieke historische exemplaren bewaard, bijvoorbeeld, speelgoed uit de periode van de Russisch-Japanse Oorlog of de Chrusjtsjevse 'ontspanning'.

Psychologische en sociale betekenis

Het maken van ongebruikelijke versieringen is vaak:

1. Act van collectief creatief werk en familie therapie, versterkend banden door gezamenlijke inspanning.

2. Wijze om individualiteit te bevestigen in tegenstelling tot massaal consumptie (antitrend van aangekochte Chinese balen).

3. Method van historische herinnering, waarbij een familiegeschiedenis wordt doorgegeven via het materiaal (zoals een kogel van opa).

4. Ecologische daad, het verminderen van het carbonfootprint van het feest.

Conclusie: Versiering als microkosmos van de cultuur

Ongebruikelijke kerstversieringen zijn meer dan versiering. Ze zijn de materialiseerde geschiedenis van het private leven in het kader van globale gebeurtenissen. Elke speelgoed is een afdruk van de tijd: oorlogsmetaal, oorlogsveren, stalinistische paperclips, modern bio-plastic. Hun waarde ligt in het transformeren van utilitaire, soms tragische materialen (kogels, brood) in feestelijke objecten, door een act van culturele alchemische transformatie te verrichten. Ze tonen de verbazingwekkende capaciteit van de mens om creatief aan te passen en schoonheid te vinden in elke situatie. Het verzamelen en bestuderen van dergelijke artefacten maakt het mogelijk om de kerstboom niet alleen als traditie te zien, maar ook als een levend museum, waar op de takken fragiele getuigenissen van menselijke creativiteit, vastberadenheid en het onverminderde verlangen om een wonder te creëren met de handen, zelfs wanneer er voor een wonder geen middelen lijken te zijn.
© elib.be

Permanent link to this publication: