Roze tuinen zijn niet alleen bloementuinen. Ze zijn culturele landschappen die de geschiedenis van de mensheid weerspiegelen, van de oude koningen tot de moderne monarchie. Roze tuinen werden aangelegd als symbolen van paradijs, politieke macht, wetenschappelijk inzicht of gewoon als lof aan de schoonheid. In dit artikel gaan we een wandeling maken door de meest beroemde roze tuinen ter wereld en ontdekken we welke rol ze speelden in verschillende perioden.

Perzische tuinen: paradijs op aarde

De geboorteplaats van de culturele roos is Perzië (huidig Iran). Hier werden al voor vele eeuwen voor onze jaartelling 'paradijzen' aangelegd — gesloten tuinen met fonteinen en rozen. Men geloofde dat de roos een symbool van goddelijk licht was. De roze tuin ('gulistan') was een plek voor filosofische gesprekken, poëtische lezingen en ontspanning. De beroemde Perzische tapijt met een tuinafbeelding (vak) herhaalt de structuur van een echt tuin met vier waterkanalen die het perceel verdelen in secties. De rozen geplant in zo'n tuin moesten alle zintuigen plezier doen: zicht (kleur), reuk (geur), gehoor (het geroezemoes van het water).

Oude Rome: rozen voor de patriciërs

De Romeinen leerden de liefde voor de roos van de Grieken, maar overtroffen hen in omvang. In de 1e eeuw na Christus groeiden er in de omgeving van Rome hele 'rozevelden' (Rosetum) die de hoofdstad van bloemen voor banquetten, kroontjes en parfums voorzagen. De tuinen van de Romeinse aristocraten (bijvoorbeeld de tuinen van Sallustius) waren zo dicht met rozen begroeid dat Petronius schreef: 'We drenken in bloemenbladeren'. Met de val van Rome kwamen deze tuinen in verval, maar de traditie bleef in kloosters bestaan, waar rozen werden gekweekt voor de versiering van altaars en voor het verkrijgen van roze water (geneesmiddel).

Middeleeuwse tuinen in Europa: de roos als geneesmiddel en symbool van Maria

Rozen hadden een ereplaats in de kloostertuinen. Monniken kweekten vele nieuwe rassen, kweekend voor medische doeleinden (roze honing tegen hoest, roze water tegen oogziektes). Ook werden rozen geassocieerd met Maria — 'de roos zonder doornen'. Speciale 'Mariaanse tuinen' werden aangelegd, waar alleen witte en rode rozen (symbolen van zuiverheid en het bloed van Christus) groeiden. Voorbeeld — de tuin van het klooster Saint-Pierre in Mauzac (Frankrijk), waar tot op de dag van vandaag middeleeuwse rassen bloeien.

De oorlog der Rode en Witte Roos en de tuinen van Engeland

In de 15e eeuw escaleerde de conflict in Engeland tussen de huizen van Lancaster (rode roos) en York (witte roos). De symboliek van de roos was zo krachtig dat er in de landgoederen van de adel tuinen werden aangelegd, waar de een of andere kleur domineerde. Na de eenheid van de dynastieën (de roos van de Tudors) ontstond er een mode op 'bikolor' tuinen, waar rode en witte rozen naast elkaar groeiden. In de tijd van de Tudors werden tuinen meer formele: rozen werden gesneden in bolvorm, er werden labyrinten van doornstruiken gemaakt. Vandaag de dag zijn er in sommige Engelse kastelen (Hathfield House, Haver Castle) nog steeds historische rozenstruiken te zien.

De Versailles rozentuin: de grandeur van het absoluutisme

Lodewijk XIV had een zwak voor rozen. In de tuinen van Versailles werd de 'Koninklijke rozentuin' (Jardin de la Reine) aangelegd, waar 10.000 zeldzame rassen werden geplant. Rozen symbooliseerden de macht van het koningschap: ze bloeiden van de lente tot de herfst, onder de wil van de tuinders. Volgens de legende voerde de Markiza de Mentespan nieuwe rassen uit door rozen handmatig te kruisen. Tijdens de Grote Franse Revolutie werd de tuin verwoest, maar werd hij tijdens het bewind van Napoleon III herbouwd. Vandaag de dag is er in Versailles een rozentuin 'Koninklijke roos', waar rassen uit de hele wereld zijn verzameld.

De rozentuin in Bagatelle (Parijs): de roos als kunst

In het Bois de Boulogne in Parijs werd in 1905 de eerste in de wereld 'specifieke' rozentuin — de Rozentuin Bagatelle — aangelegd. Hier zijn meer dan 10.000 rassen, waaronder oude (tot 1800) en moderne. Elke juni wordt het internationale concours 'Nieuwe rozen' georganiseerd, waar kwekers concurreren om het recht om een ras naar een beroemd persoon te noemen. De tuin is uitgevoerd in Engelse stijl: rozen groeien samen met irissen, klimoppen, lavendel. Dit is een bedevaartsoord voor alle rozenkwekers.

De rozentuin in Saint-Petersburg (Florida): het erfgoed van de kolonisatie

In de VS bevindt zich de oudste ononderbroken functionerende rozentuin in het park Colonial Williamsburg (Virginia), maar de grootste is in Saint-Petersburg (Florida), waar 50.000 struiken zijn geplant. Hij werd in de 1930-ersjaren als WPA-project tijdens de Grote Depressie aangelegd. De rozen bloeien bijna het hele jaar door dankzij het subtropische klimaat. Ook is er een rozentuin in het Botanische Tuin van New York, waar de evolutie van de roos wordt gepresenteerd — van de wilde doornappel tot de moderne theekwitanten.

De Rozenvallei in Bulgarije: een industriële sprookje

Dit is geen tuin in de klassieke zin van het woord, maar een hele vallei (70 km lang), begroeid met olie-rozen. Het hele landschap is hier onderworpen aan één doel — de productie van roosolie. In mei-juni verandert de vallei in een zee van geurige bloemen. Toeristen worden getrokken door de mogelijkheid om bij het oogsten van bloemen te helpen en het festival van de roos (feest in Kazanlak) te bezoeken. In tegenstelling tot de elitaire parkrozentuinen is de Bulgaarse vallei een voorbeeld van hoe de roos een hele regio kan voeden.

De roze tuin in het park Kew (Londen)

De beroemde botanische tuin Kew heeft een collectie van meer dan 4.000 soorten en rassen rozen. Hier worden wilde rozen (soorten) uit China, de Himalaya's, Europa en selecties van nieuwe rassen gepresenteerd. Het wetenschappelijke departement van de tuin bestudeert de genetica van rozen, creëert hybriden die bestand zijn tegen ziektes. In juni, wanneer de rozen bloeien, verandert de tuin Kew in een bedevaartsoord voor botanici en fotografen.

Japanse tuinen: de roos als vreemde gast

In Japan waren rozen geen traditioneel element van tuinen (de voorkeur werd gegeven aan chrysanten, iris, stenen). Maar in de periode Meiji (einde 19e eeuw) verschenen 'roze parken' in westerse stijl. Vandaag de dag is de beroemdste de rozentuin Kaisei in het park Ueno (Tokyo). Hier worden rozen gecombineerd met sakura, wat een unieke synthese van culturen creëert. De Japanners hebben hun eigen rassen gekweekt, zoals 'Tsumugu' (bleekroze, met een sterke geur).

Moderne rozentuinen: tendensen van de 21e eeuw

Vandaag de dag worden rozentuinen niet alleen mooi, maar ook ecologisch. Er worden rassen gebruikt die bestand zijn tegen ziektes, zodat chemische stoffen niet hoeven te worden toegepast. In modieuze 'levende haag' van rozen en gemengde plantingen met perennials om het bloeiseizoen te verlengen. Populair zijn 'shrub-rozen' (struiken) in plaats van borderrozen. Landschapsontwerpers creëren 'roze tuinen' volgens het principe van een monosade, waarbij de roos het enige plant is, maar in verschillende kleuren en vormen.

Roze tuinen zijn meer dan verzamelingen van planten. Ze zijn een kroniek van smaken, technologieën en idealen. Elke eeuw creëerde een eigen beeld van 'het paradijs met rozen', en vandaag de dag kunnen we door deze pagina's van de geschiedenis lopen, ademend de geur van eeuwigheid.

Permanent link to this publication: