Waar is de roos geboren? De vraag is niet zo eenvoudig als het lijkt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld aardappelen (Zuid-Amerika) of tarwe (Bлижний Восток), heeft de roos geen enkele enkele "kolonie". Haar voorouders groeiden over het hele Noordelijk Halfrond — van Noord-Amerika tot China, van Europa tot de Himalaya's. De roos is een globaal bloem met een oeroude geschiedenis. Toch, als je op zoek gaat naar het "geboorteland" van de culturele roos (degenen die in onze tuinen groeien), behoort de ereplaats aan Centraal-Azië en oude Perzië. Laten we op deze palaebotanische reis gaan.

De eerste rozen op aarde

Rozen (geslacht Rosa) bestaan al 40 miljoen jaar. Fossiele afdrukken van bladeren en stekels zijn gevonden in oligoceense afzettingen in Colorado (VS), Europa (Bavaria) en Azië (China). Toen, na het uitsterven van de dinosauriërs, was het klimaat warmer en groeiden rozen zelfs in de Arctis (op Spitsbergen!). Moderne wilde soorten (stekelige rozen) zijn over het hele Noordelijk Halfrond verspreid: van de Pyreneeën tot Japan, van Alaska tot de Himalaya's. Men denkt dat het centrum van de soortenvaart — Westelijk China en de Himalaya's, waar meer dan 150 wilde soorten groeien. Van daaruit begon de roos zijn triumfale mars naar het westen, naar Europa, en naar het oosten, naar Amerika, via natuurlijke bruggen (Beringia). Dus het "geografische geboorteland" van de roos is het hele Noordelijk Halfrond.

Het eerste domesticeren: China en Perzië

Hoewel wilde rozen overal groeiden, begon het doelgerichte cultiveren ongeveer 5000 jaar geleden in twee centra: in het Oude China (de dynastie Zhou) en in Perzië (het gebied van hedendaags Iran). De Chinezen werden de eerste om struiken met herhaaldelijke bloei en een prachtige geur te selecteren. Het waren uit China dat later de thee-rozen en muskrozen in Europa kwamen. Maar het belangrijkste "tuin" van de vroege rooscultuur was Perzië. De Perzische koningen plantten enorme rozentuinen, bereidden rooswater, wijden rozen toe aan de godin Anahita. Men denkt dat de beroemde "damaskische roos" (Rosa damascena) in Perzië ontstond als gevolg van natuurlijke kruising tussen Rosa gallica en Rosa phoenicia. De damaskische roos is de moeder van vele moderne rassen en de basis van parfumerie. Daarom noemen veel historici Perzië (Iran) de geboorteplaats van de culturele roos.

Griekenland en Rome: rozen worden het symbool van de beschaving

Van Perzië kwam de roos naar Griekenland (waarschijnlijk via handelaren). De Grieken gaven de naam "rhodon", die overging naar het Latijn ("rosa"). In de hellenistische tijd werden rozen geassocieerd met Aphrodite (Venus) en kregen ze de status van goddelijke bloem. In het oude Rome bereikte de cult van de roos zijn hoogtepunt: ze werden in grote hoeveelheden gekweekt, aangelengd met bloemen op feesten, toegevoegd aan wijn. Van daaruit kwam de roos naar de provincies (Gallië, Britannia). De Romeinen, zonder het te weten, verspreiden de roos over heel Europa. Na de val van Rome bleven de rozen in monasteryscholen als geneeskrachtige en decoratieve planten bestaan.

Late Middeleeuwen en Renaissance: de Europese bloei

In de 15e en 16e eeuw begonnen Europeanen actief rozen te kruisen (Rosa gallica) met geïmporteerde (damaskische, uit Perzië). Er verschenen honderden nieuwe rassen, vooral in Nederland en Frankrijk. Bij keizerin Josephine Bonaparte creëerde de echtgenote van keizer Napoleon een collectie van 250 rassen in Château Malmaison — dit was de startpunt van de moderne selectie. Zo "pakte" Europa de roos, hoewel haar oude wortels dieper liggen. Maar "de geboorteplaats" in de zin van het afkomst van het soort is niet te verslaan door Eurazië.

De roos in Amerika: terugkeer na duizenden jaren

In Noord-Amerika bestonden er al hun wilde rozen (Rosa virginiana, Rosa californica). Maar culturele rassen werden in de 17e eeuw door kolonisten uit Europa geïmporteerd. Amerikaanse kwekers (bijvoorbeeld de school van L. Burbank) brachten nieuwe kruisbestuivingen op de markt. Noord-Amerika is echter meer een adoptiekind dan een geboorteplaats. Het is interessant dat in het Zuidelijke Halfrond (Afrika, Australië) de roos helemaal niet bestond tot de komst van de Europeanen — ze werd geïmporteerd. Dus "de geboorteplaats" voor de zuidelijke continenten is Europa en Azië.

De strijd tussen China en Iran

Vandaag de dag dwingen Chinese wetenschappers dat het geboorteland van de roos China is, omdat er nog steeds wilde soorten groeien die afkomstig zijn van enkele culturele (bijvoorbeeld Rosa chinensis). Iraanse onderzoekers wijzen echter op de oude rozentuinen van Perzië en schriftelijke bronnen (bijvoorbeeld de gedichten van Rudaki, Xe eeuw). De waarheid, zoals altijd, zit in het midden: verschillende rozensoorten hebben verschillende oorsprong. Bijvoorbeeld, thee-rozen zijn afkomstig uit China, damaskische zijn afkomstig uit Midden-Oosten, en gallische zijn afkomstig uit Europa. De culturele roos is een "mengsel", een metis, waarin de bloed van vele voorouders stroomt.

Genetische geboorteplaats: waar de oudste soorten groeien

Uit het perspectief van genetica, is het grootste diversiteit van primitieve diploïde rozensoorten (met 14 chromosomen) te vinden in Westelijk China en de Himalaya's. Daar zijn de oudste fossielen van prorosa gevonden. Misschien is dit wel de "prae-geboorteplaats" van het hele geslacht Rosa. Van daaruit migreerden de rozen via Beringia naar Amerika en via Centraal-Azië naar Europa. Maar dit proces duurde miljoenen jaren, en het is onmogelijk om een specifieke heuvel of dal als "geboorteplaats" te noemen.

Mythologische geboorteplaats: Oosten

In legendes en gedichten wordt vaak Perzië genoemd als de geboorteplaats van de roos. Volgens een van de verhalen groeide de roos uit de zweetdruppels van de profeet Muhammad. Volgens een ander verhaal uit het bloed van Aphrodite, die zich prikte aan een stekel. In elk geval wordt de roos geassocieerd met het Oosten, met heet zonlicht, met geuren. Dus als je wordt gevraagd waar de roos vandaan komt, kun je antwoorden: van het Oosten. Dit zal zowel romantisch als niet ver van de waarheid zijn.

Toekomstige geboorteplaats: kosmische roos

In 2026 maken kwekers rassen die geschikt zijn voor het kweken op Mars. Misschien in honderd jaar zal "de geboorteplaats van de roos" de Rode Planeet heten? Maar voor nu erkennen we eerlijk: de roos is een bloem zonder vast paspoort. Ze is overal haar eigen.

Permanent link to this publication: