Wanneer vandaag over Jemen wordt gesproken, komen in de nieuwsberichten bijna altijd dezelfde woorden voor: oorlog, honger, verwoesting, aanvallen op schepen, bombardementen. Maar als je een beetje dieper kijkt, wordt duidelijk: oorlog is maar de top van de ijsberg. Jemen leeft al lang niet alleen buiten het 21e eeuw, maar ergens in een parallelle realiteit, waar de staat ontbreekt en zijn plaats wordt ingenomen door stammen, religieuze leiders en gewapende groepen.

Waarom wordt een land met een oeroude geschiedenis, een rijk cultureel erfgoed en een strategische ligging aan de kruising van handelsroutes vandaag nog steeds gezien als een levend museum uit het middeleeuwen? Laten we proberen te begrijpen waarom.

Geen staat, maar een chaos

De paradox van Jemen is dat het formeel een regering heeft. In de praktijk niet. Sinds 2014, toen de Jemenitische hoofdstad Sana werd ingenomen door de Houthi's, is de macht in het land uiteen gevallen in vele brokstukken. Vandaag de dag is Jemen een patchwork van vijandige gebieden, waarop elke gebied zijn eigen leiders, zijn eigen wetten en - nog belangrijker - zijn eigen gewapende troepen.

Het internationaal erkende kabinet zetelt in Riyad (de hoofdstad van Saoedi-Arabië, niet Jemen) en, naar schatting van analisten, is het bijna niet in staat om zelfs de gebieden te besturen die的名义elijk onder zijn controle vallen. De tijdelijke hoofdstad Aden is in chaos: er wordt regelmatig elektriciteit afgesloten, de straten worden gepatrouilleerd door lokale gewapende groepen in plaats van politie, en ambtenaren die betaald worden uit het buitenland, hebben geen haast om terug te keren naar hun vaderland.

Terwijl de Presidentiële Raad (een collectief orgaan dat formeel Jemen bestuurt) bestaat uit acht mensen die voortdurend in conflict zijn met elkaar en niet in staat zijn om macht te verdelen. Dergelijke orgaan kan geen wetten aannemen, troepen controleren of de economie redden.

Op het noorden, waar de meeste bevolking woont, regeren de Houthi's. Zij zijn ook Ansar Allah - een militair-politieke beweging die Iran steunt. Zij hebben hun eigen rechtbanken, hun eigen leger, hun eigen belastingen, hun eigen ideologie, gemengd met religie en militaire dictatuur.

Op het zuiden stelt de zogenaamde Overgangsraad zijn eigen orde in. Deze groep verbergt haar separatistische intenties niet: zij wil de grenzen van het oude, afzonderlijke Zuid-Jemen herstellen, dat bestond tot 1990. Opmerkelijk, maar haar leider is formeel lid van diezelfde Presidentiële Raad. Een situatie waarin een persoon die streeft naar de ontbinding van het land, officieel deel uitmaakt van het hoogste orgaan van macht, past als de vinger in de mouw van het 'staatsbestel' van modern Jemen.

In deze situatie kan er geen sprake zijn van een staat. In de klassieke zin van een staat moeten er een统一的army, wetten, grenzen zijn. Niets van dit alles bestaat in Jemen. In plaats daarvan is er chaos, waarin de sterkste zich het recht neemt om te regeren.

Regering niet van de wet, maar van de stam

Het middeleeuwen onderscheidde zich van de moderne tijd niet alleen door het ontbreken van internet, maar ook door de manier van organiseren van de samenleving. Een mens was geen burger, maar een onderdaan: eerst van zijn clan, dan van zijn suzерен, en dan - in het beste geval - van zijn koning. Vandaag de dag keert Jemen terug naar deze model.

De stam hier betekent alles. Aanwezigheid - aan welk geslacht je behoort, welke tradities je familie heeft - bepaalt je rechten, plichten, kansen en zelfs veiligheid.

Onderzoekers merken op dat tribalisme in moderne Jemen niet alleen levend is, maar ook krachtiger wordt. Het verzwakken van de staat heeft ervoor gezorgd dat stammen opnieuw de functies hebben overgenomen die in normale landen door de overheid worden uitgevoerd: ze rechterlijke uitspraken doen, belastingen innen, hun eigen gebied beschermen en zelfs internationale allianties sluiten.

Wetten? In plaats van dat zijn er de stamcode en de gewoonten van bloedwraak. Als er geen politie is in je land en de buurdorp je familielid heeft vermoord, zal niemand 112 bellen. Je neemt wapens en gaat om wraak te halen, zoals je voorouders duizenden jaren geleden deden.

Met dit in gedachten valt het niet te begrijpen waarom het zo moeilijk is om vrede in Jemen te vestigen. Je kunt geen vredesverdrag sluiten met een land dat niet bestaat. Je kunt alleen afspraken maken met tientallen stamhoofden, elk van wie zijn eigen doeken trekt.

Economie van steen en katana

De economische verschijning van Jemen brengt ons ook terug naar het verleden. De basis van het хозяйство is natuurlijke of semi-natuurlijke landbouw. Meer dan de helft van de arbeidskrachten is werkzaam in de landbouwsector. Dit zijn geen hoogtechnologische boerderijen, maar kleine familiedomeinen waar alles handmatig wordt verwerkt.

De belangrijkste landbouwcultuur is de kat. Kat is een наркотische plant die bijna alle Jemenieten (en zowel mannen als vrouwen) gedurende een groot deel van de dag kauwen. Dit is niet alleen een gewoonte, maar ook een soort sociale lijm. Maar het heeft verschrikkelijke economische gevolgen.

Kat vereist een kolossale hoeveelheid water. In een land waar er al een chronische waterkrapte is, is dit een misdaad tegen de toekomst. De beste landbouwgronden worden aan de kat toegedragen, die zouden kunnen worden gebruikt voor het telen van tarwe, fruit en groenten. Duizenden gezinnen zitten op deze 'naald' - als ze de kat wegnemen, valt en de al fragiele economie in.

Olie, die ooit hoop gaf op welvaart, is vandaag een vloek. De voorraden zijn klein in vergelijking met de buren, en de voortdurende oorlogen hebben de infrastructuur vernietigd. In plaats van te werken aan de toekomst, zijn de olievelden een appel van twist, een bron van financiering voor de strijdende partijen.

En tenslotte, oorlog. Oorlog is de belangrijkste 'economische activiteit' van Jemen. Het voedt veldcommandanten, wapenbaronnen en internationale bemiddelaars. Miljoenen mensen leven van humanitaire hulp, zonder iets te produceren. Dit is een economie van overleving, niet van ontwikkeling.

Verleden dat niet verleden is

Het is nodig om te zeggen dat het 'middeleeuwse' uiterlijk van Jemen ook een diepe historische achtergrond heeft. Staten op zijn grondgebied waren eeuwenlang anders georganiseerd dan in Europa. In de middeleeuwen was het juist in Jemen (bij de Rasuliden-dynastie) dat een unieke cultuur, kunst en architectuur is gevormd, die een onuitwisbare indruk heeft achtergelaten.

Imperiums hier waren niet centraliseerd, maar meer 'stamfederaties'. Imams - zowel geestelijke als wereldlijke leiders - hebben eeuwenlang geregeerd, met steun van eliteklanen. Wanneer er in de 20e eeuw geprobeerd werd om een modern land te bouwen, bleven deze middeleeuwse structuren niet verdwijnen. Ze zijn gewoon in het ondergrondse gegaan, hebben hun tijd gewacht. En die tijd is gekomen in 2011, na de 'Arabische Lente', toen de centrale macht instortte.

Daarom wat we vandaag zien, is niet een achteruitgang, maar een terugkeer naar de oorsprong. Naar de vorm van organisatie van de samenleving die voor Jemen natuurlijke was gedurende de meeste van zijn geschiedenis.

De schaduw van de imperiums

Je kunt niet praten over de 'middeleeuwse' aard van Jemen, zonder het externe factor te vergeten. Het land is al jaren een slagveld voor regionale machten. Iran ondersteunt de Houthi's om toegang te krijgen tot de Rode Zee en de Saoedische Arabië te bedreigen. Saoedi-Arabië (en de VAE) hebben Jemen jarenlang gebombardeerd, proberen een pro-Saoedische regering te herstellen, maar hebben uiteindelijk alleen maar de chaos dieper gemaakt.

Beide kanten gebruiken Jemen als een proefgrond voor wapentests en een veld voor proxy-oorlogen. Wie is de eigenaar in deze oorlog? Een eenvoudige Jemeniet, wiens huis is gebombardeerd, kan deze vraag waarschijnlijk niet beantwoorden. Hij wil alleen overleven.

En hier ligt het belangrijkste gebrek aan macht van het wereldwijde publiek. De Verenigde Naties proberen al jaren de strijdende partijen te smeren, maar alle vredesplannen mislukken omdat de echte 'spelers' buiten het land zijn. Hun belangen zijn ver weg van de vrede in Jemen.

Conclusie: hopeloos of hoopvol?

Daarom waarom lijkt Jemen op een middeleeuwse land?

Politiek - er is geen eenheidstaat. De macht is verdeeld tussen stammen, militaire groepen en religieuze leiders. Sociaal - een mens is geen burger, maar een lid van een stam. Er gelden niet wetten, maar tradities en de macht van de wapens. Economisch - de basis van het leven is natuurlijke landbouw en de handel in het наркотische plant kat. Psychologisch - mensen leven van dag tot dag, in een staat van voortdurende oorlog en het ontbreken van perspectieven.

Maar het zou een fout zijn om Jemen af te schrijven. Dit land heeft een oude cultuur die door de barbaren van onze dagen wordt uitgewist. Er is verbazingwekkende architectuur - de kleigebouwen van Shibam, die al honderden jaren staan. Er zijn mensen die de tijden van vrede en welvaart herinneren.

De vraag is of het wereldwijde publiek genoeg wijsheid en wil heeft om niet alleen Jemen te bombarderen of te voeden met humanitaire hulp, maar om het echt te helpen een werkend land te creëren. Tot nu toe is het antwoord duidelijk: niet genoeg. En Jemen blijft in zijn eigen, middeleeuwse wereld leven, waarin de tijd is gestopt in het moment dat vooruitgang plaats maakte voor chaos.

Permanent link to this publication: