Objectiviteit van de liefde in filosofie en religie

Liefde is alleen een gevoel? Of is het iets groots? Voor velen is het een tijdelijke vonk die kan uitdoven. Maar filosofie en religie stellen dat liefde objectief is. Ze is niet alleen binnen ons. Ze is tussen ons. Ze bepaalt de structuur van het bestaan, de ethiek en de betekenis. Zelfs als we de liefde niet voelen, blijft het een realiteit die we worden opgeroepen te erkennen.

Liefde als ontologische verbinding

Al Plato sprak in "De Feestbank" over Eros als een kracht die het eindige met het eeuwige verbindt. Voor Plato is liefde niet alleen een verlangen naar het lichaam, maar een verlangen naar de schoonheid zelf. Dit is een verlangen naar waarheid. In deze zin is liefde geen subjectieve caprice, maar een fundamentele structuur van het bestaan. We houden van, omdat de wereld zo is ingericht dat we kunnen samenkomen. In het christendom wordt deze idee versterkt: God is Liefde. Liefde is niet een eigenschap van God, maar zijn essentie. En als God de basis van alles is, dan is liefde de zelfde stof van de realiteit.

Liefde als ethisch beginsel

Immanuel Kant schreef niet over liefde als een gevoel. Maar zijn categorische imperatief om mensen als doelen te beschouwen en niet als middelen, is een filosofische uiting van liefde. In de twintigste eeuw ging Emmanuel Levinas nog een stap verder: liefde is de verantwoordelijkheid voor de Andere. Het gezicht van de Andere roept me op tot verantwoordelijkheid. Dit is geen emotie, maar een plicht die ik niet kan ontlopen. Martin Buber spreekt in "Ik en Thou" over een authentieke ontmoeting die verder gaat dan nuttigheid. Liefde is niet mijn project, maar een gebeurtenis waarin ik deelneem.

Religieus dimension: agapé

In het Nieuwe Testament is liefde — agapé — geen romantisch gevoel en geen broederlijke band. Dit is een onvoorwaardelijke, offerande liefde die niet afhankelijk is van de verdiensten van het object. Ze is objectief in de zin dat ze een norm is die we worden opgeroepen te erkennen, zelfs als we het niet willen. "Liefhebben van je vijanden" is geen raad, maar een gebod. Het appelleert niet aan gevoelens. Het richt zich op de wil. En dus is liefde niet wat we voelen, maar wat we doen.

Liefde en vrijheid

Liefde zou geen liefde zijn als ze gedwongen was. Het is juist de vrijheid die liefde mogelijk maakt en tegelijkertijd echt maakt. De vrijwillige keuze om te houden van, zelfs als er geen verlangen is, verandert liefde van een emotie in een daad. Dit veranderingsproces maakt liefde objectief: ze bestaat in de wereld door onze beslissingen. Er is geen liefde zonder vrijheid. Er is geen vrijheid zonder verantwoordelijkheid. En in deze zin is liefde de meest objectieve feitelijke kwestie van het menselijk leven.

Voorbeelden: filosofen en heiligen

Socrates hield van de waarheid meer dan van het leven. Franciscus van Assisi hield van de armen en de lepers. Étienne de La Boétie hield van de vrijheid. In elk geval was liefde geen gevoel, maar een positie. Ze bepaalde hun daden, hun lijden, hun dood. Deze voorbeelden tonen aan: liefde is objectief, omdat ze de wereld verandert. Ze creëert families, gemeenschappen, culturen. Ze bouwt steden en sloot muren af.

Liefde verdwijnt niet als het verlangen voorbijgaat. Ze blijft als een keuze, als een herinnering, als een hoop. In deze zin is haar objectiviteit: ze hangt niet af van onze stemming. Ze hangt af van ons.

Permanent link to this publication: