Index van geluk en zijn perspectieven voor het stimuleren van economische groei: van het Esterlin-paraadoks naar welzijnsbeleid

Inleiding: Heroverweging van de paradigma van vooruitgang

De traditionele economische doctrine stelt een directe relatie tussen groei van het bruto binnenlands product (BBP) en welvaart van de samenleving voor. Sinds de jaren 1970, na het werk van de econoom Richard Esterlin, is deze stelling echter in twijfel getrokken. De "Esterlin-pareadox" toont aan dat na het bereiken van een bepaald niveau van inkomen per hoofd van de bevolking (bijvoorbeeld $20,000-25,000 per jaar in hedendaagse prijzen) verdere groei van het BBP bijna niet correleert met een toename van subjectief welzijn (subjectief geluk). Dit inzicht heeft het begin van de ontwikkeling van alternatieve metriek van vooruitgang gelegd, waarvan de Index van geluk (bijvoorbeeld de World Happiness Report, VN) een centrale rol speelt. De perspectief van het gebruik van de Index van geluk als stimulans en doel van economische groei markeert een overgang van een "meer" economie naar een "beter" economie.

1. Structuur en componenten van de Index van geluk: wat is echt van belang

Moderne indices van geluk (bijvoorbeeld die gebruikt in Bhutan — Index van nationaal geluk, of in de VN) zijn complex en omvatten zowel objectieve als subjectieve indicatoren. De sleutelcomponenten zijn meestal als volgt:

1. Economische factoren: BBP per hoofd van de bevolking, maar met afnemende afvoer. Belangrijker wordt de stabiliteit van inkomsten, de veiligheid van werk, het ontbreken van catastrofische persoonlijke uitgaven (bijvoorbeeld op medische zorg).

2. Sociale ondersteuning: Het hebben van mensen waarop je kunt vertrouwen in moeilijke tijden. Onderzoek toont aan dat sterke sociale banden een van de meest krachtige voorspellers van geluk en levensduur zijn.

3. Verwachte levensduur van een gezond leven: Het kwaliteitsgevoel van gezondheid als de mogelijkheid om een actief leven te leiden.

4. Freedom van keuze in het leven: Het gevoel van de mogelijkheid om belangrijke levensbeslissingen te nemen (waar te wonen, wie te werken, met wie een gezin te stichten).

5. Altruïsme: De frequentie van donaties aan goedheid en hulp aan onbekenden. Deze indicator reflecteert het niveau van sociaal vertrouwen en samenwerking.

6. Perceptie van corruptie: Vertrouwen in instituties en het gevoel van rechtvaardigheid van het openbare bestel.

7. Afgevoeligheidsbalans: Het overheersende voorkomen van positieve emoties (geluk, interesse) boven negatieve emoties (pijn, verdriet, woede) in het dagelijks leven.

Interessante feiten: In de ranglijsten van landen op het gebied van geluk (World Happiness Report) leiden al jaren niet de rijkste, maar de sociaal georiënteerde landen van Noord-Europa (Finland, Denemarken, IJsland), hun succes wordt gebouwd op een hoog niveau van sociaal vertrouwen, laag ongelijkheid en effectieve instituties, wat bevestigt dat na de basisbehoeften de kwaliteit van de sociale omgeving naar voren komt.

2. Mechanismen van invloed van geluk op economische groei: "gelukkige werknemer — efficiënte werknemer"

Een focus op het verhogen van de Index van geluk kan economische groei stimuleren via verschillende kanalen:

1. Verbetering van de productiviteit van het werk. Gelukkige en tevreden werknemers tonen een hoger niveau van betrokkenheid, creativiteit, minder ziekteverzuim en minder vaak wisselen van baan. Onderzoek in het veld van positieve organisatiepsychologie (bijvoorbeeld het werk van Barbara Fredrickson) toont aan dat positieve affectie het cognitieve en behaviorale repertoires uitbreidt, wat innovaties bevordert.

2. Versterking van het sociale kapitaal. Hoge niveaus van vertrouwen en altruïsme (componenten van de Index van geluk) verlagen aanzienlijk de "transactiekosten" in de economie. Vertrouwen vereenvoudigt het sluiten van contracten, vermindert de noodzaak van kostbare controle en gerechtszittingen, stimuleert samenwerking.

3. Stimulering van innovatie en ondernemerschap. De vrijheid van keuze in het leven en de sociale veiligheid (het netwerk van sociale ondersteuning) verminderen het "angst voor mislukking" — een belangrijke barrière voor ondernemersactiviteit. Een persoon die er van uitgaat dat de samenleving hem zal ondersteunen in geval van mislukking, is meer geneigd om redelijke risico's te nemen.

4. Verlaging van de maatschappelijke kosten. Een hoog niveau van subjectief welzijn correleert met betere fysieke en mentale gezondheid, wat de belasting op het gezondheidszorgstelsel vermindert. Bovendien is het verbonden met een lagere criminaliteitsgraad en sociale spanning.

3. Politieke implicaties: hoe staten deze aanpak kunnen gebruiken

De perspectief om zich te richten op de Index van geluk vereist een heroverweging van budgettaire prioriteiten en indicatoren van de effectiviteit van de werk van de overheid.

• Voorbeeld van Nieuw-Zeeland: Sinds 2019 heeft het land de "Wellbeing Budget" (Wellbeing Budget) geïntroduceerd. Het financieren van ministeries en het evalueren van hun werk zijn niet alleen gebonden aan economische, maar ook aan sociale en ecologische indicatoren: het mentale welzijn van het volk, het welzijn van kinderen, het verminderen van sociale isolatie. Dit is een directe poging om het managementinstrument te gebruiken voor de groei van de Index van geluk.

• Voorbeeld van de VAE: In 2016 heeft het kabinet een minister voor geluk en welzijn benoemd, whose taak is de integratie van deze agenda in alle overheidsstrategieën. De nadruk ligt op het verbeteren van de efficiëntie van overheidsdiensten en het creëren van een positieve omgeving in steden.

Interessante feiten: In 2008 heeft Frankrijk een Commissie voor het meten van economische indicatoren en sociale vooruitgang opgericht onder leiding van de Nobelprijswinnaars Joseph Stiglitz en Amartya Sen. De bevindingen van de commissie liggen aan de basis van het internationale beweging voor het afwijzen van het BBP als enige maatstaf van succes. De commissie heeft bevestigd dat groei van het BBP kan gepaard gaan met groei van ongelijkheid en verslechtering van het welzijn, wat het een slechte indicator van welvaart maakt.

4. Critiek en uitdagingen

1. Meetbaarheid en subjectiviteit: Geluk is een complexe construct die onderhevig is aan culturele verschillen en situatieve schommelingen. Er bestaat het risico van het vervalsen van echte verbeteringen door manipulatie van enquêtes.

2. Probleem van aggregatie: Het reduceren van het multidimensionale welzijn tot een enkele index vereenvoudigt onvermijdelijk de realiteit. Welk geluk is belangrijker? Hoe kun je sociale ondersteuning en ecologische duurzaamheid vergelijken?

3. Risico van paternalisme: Een staat die de rol van "ingenieur van geluk" op zich neemt, kan beginnen met het opdringen van zijn eigen visie op een goed leven, wat de vrijheid van keuze beperkt.

Conclusie: van productiegroei naar groei van kansen

De perspectieven van het gebruik van de Index van geluk als stimulans voor economische groei markeert een verandering van het ontwikkelingsparadigma. Het doel is niet de eindeloze expansie van productie, maar het uitbreiden van menselijke kansen en het verbeteren van het welzijn (de conceptie van "ontwikkeling als vrijheid" van Amartya Sen). Een economie gericht op geluk is een economie van investeringen in menselijk en sociaal kapitaal, in kwalitatieve openbare instituties, in een omgeving die bloei bevordert. Deze aanpak ontkent niet de groei, maar herdefinieert zijn drijfveren en uiteindelijke doel. Het stelt dat duurzame en inclusieve groei op de lange termijn alleen mogelijk is in een samenleving waar mensen zich beschermd, vrij en verbonden voelen — kortom, gelukkig. Dit maakt de Index van geluk niet de antithese van economische groei, maar een nieuwe, complexere en mensgerichte systeemcoördinaat.
© elib.be

Permanent link to this publication: