Garibaldi en het herinnering aan hem vandaag: een held die in geen ideologie past

Op 4 juli 1807 werd een persoon geboren in Nice, in het gezin van een afstammeling van zeevaarders, die bestemd was om de kaart van Europa te veranderen. Giuseppe Garibaldi — nationaal held van Italië, een legende wiens naam een symbool is geworden van de strijd voor vrijheid en eenheid. Vandaag, bijna een halve eeuw na zijn dood, is het herinneren aan Garibaldi veranderd in een veld van ideologische gevechten. Zijn naam wordt gepropt door fascisten, communisten en liberale krachten, maar Garibaldi past zich niet in enige van deze kaders. Hij blijft een figuur die zowel Italiane identiteit bepaalt als transcending.

Van zeevaarder tot held van twee wereldoorlogen

Giuseppe Garibaldi werd geboren op 4 juli 1807. Van jongs af aan kende hij het zeeleven: hij begon zijn eigen leven als een jonge matroos en diende vervolgens in de Sardijnse marine. In 1833 voer zijn schip naar Taganrog in Rusland, waar hij een beslissende ontmoeting had met de politieke emigrant Giovanni Battista Cuneo. Garibaldi trad toe tot het geheime society 'Young Italy', dat het doel had om het noorden van het land te bevrijden van Oostenrijks gezag en Italië op republikeinse basis te verenigen.

In 1834 nam hij deel aan de mislukte Savoje-expeditie van de mazzinisten, waarna hij door de rechtbank van Genua veroordeeld werd tot de dood. Dit begon een periode van lange ballingschap: Frankrijk, Tunesië, en vervolgens Zuid-Amerika. Van 1836 tot 1848 vocht Garibaldi voor de onafhankelijkheid van republieken in Brazilië en Uruguay. Het was daar dat hij zijn 'firm style' ontwikkelde — de rode shirt, die later een symbool werd van bevrijdingsbewegingen over de hele wereld.

Na zijn terugkeer naar Italië leidde hij de strijd voor de eenheid van het land. Zijn beroemde expeditie 'De Duizend' in 1860 leidde tot de bevrijding van Sicilië en Napels, wat een beslissende fase was in de oprichting van het enige Italiaanse staat. Historicus A.J.P. Taylor noemde hem 'de grootste generaal die Italië ooit heeft voortgebracht'. Toch bleef Garibaldi een outsider: hij werd verslagen door graaf Cavour, premier van Piëmont, die, ondanks alle verdiensten van Garibaldi, zijn lievelingsstad Nice aan Frankrijk overliet.

Een held die niet in ideologische clichés past

Een van de belangrijkste redenen waarom het herinneren aan Garibaldi zo controversieel blijft, is zijn ideologische ongrijpbaarheid. Hij was een revolutionair democraat, socialist, internationalist, maar tegelijkertijd werden zijn beelden gebruikt door de meest uiteenlopende politieke krachten. 'Fascisten, communisten en liberalen claimden hem als voorloper van hun ideeën'. In 1932 werd onder het fascistische regime met pomps en pracht het 50-jarig jubileum van zijn dood gevierd. Mussolini verwees naar zijn nationalistische vastberadenheid als een voorloper van het fascisme. Tegelijkertijd namen linkse krachten hem over voor zijn strijd voor gelijkheid en anticlericalisme. Antifascistische garibaldijers-vrijwilligers vochten heroisch tegen de Italiaanse fascistische troepen in de Spaanse Burgeroorlog.

In Rusland werd zijn naam lang geassocieerd met communistische ideeën, en in Italië enigszins met het fascisme. Zoals perfect werd opgemerkt in een van de studies: 'Garibaldi en zijn geschiedenis worden vaak door verschillende fracties gebruikt als een spiegel om hun eigen beelden van de Italiaanse geschiedenis en samenleving te bevestigen'.

Herinnering in steen, op de kaart en op zee

ondanks de ideologische discussies, blijft de materiële herinnering aan Garibaldi overal ter wereld behouden. In Italië dragen straten en pleinen in elke stad zijn naam. Het vliegdekschip, gelanceerd in 1985 en het vlaggenschip van de Italiaanse marine, heet 'Giuseppe Garibaldi'.

Er zijn monumenten voor de held in verschillende landen. In de Italiaanse stad La Spezia staat een groot bronsmonument. Er is een straat Garibaldi in Moskou. In Taganrog, waar hij een beslissende ontmoeting had met Cuneo, werd in 1961 een monument voor de Italiaanse revolutionair opgericht. In deze stad bevindt zich ook het Museum Risorgimento, waar het schilderij 'Giuseppe Garibaldi treedt toe tot de ondergrondse organisatie 'Young Italy' in Taganrog' wordt bewaard.

Op het eiland Caprera, waar Garibaldi zijn laatste jaren doorbracht, is zijn huis-museum behouden gebleven. Het zijn er archiveringsonderzoekingen naar zijn persoonlijke dagboeken, waaronder landbouwnotities, die niet alleen het beeld van een soldaat, maar ook dat van een praktische bestuurder schetsen die zich zorgen maakt om de grond en zijn gemeenschap. Een speciale interesse is zijn testament, dat in het Rijksoverheidearchief van Rome wordt bewaard — een cruciaal document voor het begrijpen van zijn burgerlijke en politieke wereldbeeld.

Moderne ceremonies: een levende traditie

Het herinneren aan Garibaldi wordt vandaag de dag onderhouden via levende ceremonies. Elke jaar op 2 augustus vindt in Cesenatico (Emilia-Romagna) een traditioneel festival in zijn naam plaats met een parade van 'garibaldijers'. In 2026 vonden herdenkingen plaats van de 166e verjaardag van de afvaart van 'De Duizend' uit Genua. In Fiesole werd het 120-jarig jubileum van het monument van de ontmoeting tussen Garibaldi en Victor Emmanuel in Teano gevierd. En op 4 juli 2026 vond in Nice, de geboorteplaats van de held, een officiële ceremonie plaats bij zijn standbeeld.

Dit alles laat zien dat Garibaldi een levend symbool blijft. Hoewel sommigen zijn politieke erfenis betwisten, kunnen ze zijn plaats in de nationale geschiedenis niet ontkennen.

De onverminderde aantrekkingskracht en de oorzaken ervan

Waarom was Garibaldi zo populair niet alleen in Italië, maar ook over de hele wereld onder mensen van zo verschillende, soms polaire politieke gezindten? Misschien omdat hij niet alleen een politicus of generaal was. Hij was een man die idealen in actie transformeerde. Hij zocht niet naar macht, hij zocht naar rechtvaardigheid. Zoals Che Guevara opmerkte, was hij 'de enige held die de wereld nodig heeft'.

Garibaldi past zich niet in het kader van moderne ideologieën. Hij was te complex, te tegenstrijdig, te menselijk. Daarom creëert elke epoche en elk politiek kamp zijn eigen Garibaldi — naar zijn eigen beeld en gelijkenis. Maar de ware Garibaldi blijft ongrijpbaar. Hij leeft niet in ideologische manifesten, maar in rode shirts, in straatnamen en schepen, in jaarlijkse festivals en in het hart van wie nog steeds gelooft dat één persoon de wereld kan veranderen.

Permanent link to this publication: