Groei van ziekteverzuim in Europa: oorzaken, gevolgen en strategieën voor bestrijding

Inleiding: een nieuwe uitdaging voor gezondheidszorg- en economieën

De significante toename van het aantal en de duur van ziekteverzuim (ziekteverzuim) in Europa na de COVID-19-pandemie is veranderd van een medische probleem in een sociaal-economische uitdaging. Dit fenomeen weerspiegelt complexe veranderingen in de gezondheidstoestand van de bevolking, de organisatie van het werk en de psychologische sfeer in de samenleving. Het analyseren van de oorzaken en het zoeken naar oplossingen vereist een interdisciplinair benadering, die epidemiologie, psychologie, arbeidseconomie en gezondheidszorgbestuur verenigt.

Hoofdredenen voor de groei: een multifactoriële crisis

De toename is niet het gevolg van één oorzaak; het is het resultaat van de interactie van meerdere sterke trends.

Langdurige gevolgen van COVID-19 (post-COVID-syndroom/Long COVID): Miljoenen mensen hebben te maken gekregen met aanhoudende vermoeidheid, cognitieve stoornissen ("brain fog"), cardiologische en respiratoire problemen die het onmogelijk maken om volledig te werken. Volgens de WHO ervaren 10-20% van de genezen maandenlang symptomen. Dit creëert een nieuwe, slecht bestudeerde laag van langdurige arbeidsongeschiktheid.

Psychisch welzijn als leidende factor: De pandemie, economische onzekerheid, stress en sociale isolatie hebben een golf van mentale aandoeningen veroorzaakt. Depressie, angststoornissen en burn-out zijn een van de belangrijkste redenen voor het verstrekken van ziekteverzuim in Duitsland, Zweden, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Deze aandoeningen worden steeds meer erkend als volledige medische redenen voor tijdelijke arbeidsongeschiktheid.

Verandering van het werk- en gezondheidsbegrip ("de grote herwaardering"): Na de pandemie hebben werknemers vaker persoonlijk welzijn bovenaan hun lijst geplaatst. De tolerantie voor werken in een ziektestatus is afgenomen ("presenteeism"). Mensen nemen vaker ziekteverzuim op bij de eerste symptomen, wat enerzijds epidemieën op de werkplek voorkomt, maar anderzijds de algemene cijfers verhoogt.

Epidemiologische "schuld": Quarantaine en beperkingen hebben geleid tot een afname van de immuniteit tegen andere respiratoire virussen (griep, RSV). Na het opheffen van de maatregelen heeft de wereld te maken gekregen met strengere en langdurigere epidemische seizoenen, wat ook het aantal korte termijn ziekteverzuim heeft verhoogd.

Systeemproblemen in de gezondheidszorg: In sommige landen (het Verenigd Koninkrijk, Duitsland) leiden lange wachttijden voor geplande behandeling en revalidatie ertoe dat werknemers langer op ziekteverzuim blijven, terwijl ze wachten op operaties of therapie.

Economische en sociale gevolgen

De gevolgen gaan ver buiten de begrotingen van socialezekerheidsfondsen:

Directe financiële verliezen: De toename van de uitgaven voor tijdelijke arbeidsongeschiktheid legt een zware last op de overheidsbegrotingen en het socialezekerheidsstelsel. Voor bedrijven betekent dit verlies aan productiviteit, kosten voor vervanging van medewerkers en organisatorische problemen.

Versterking van ongelijkheid: De risico's zijn groter in bepaalde sectoren (gezondheidszorg, sociale werk, onderwijs, detailhandel), waar de belasting en stress maximaal zijn, wat leidt tot personeelsverlies.

Demografische druk: Het ouder wordende bevolking van Europa is in principle gevoeliger voor chronische ziekten, wat een structurele trend tot een toename van ziekteverzuim creëert.

Strategieën voor bestrijding: een holistische aanpak

De oplossing vereist acties op het niveau van de staat, de werkgever en het gezondheidszorgstelsel. Europese landen testen verschillende modellen.

Voortijdige interventie en preventie (ruchtbaarheid op psychisch welzijn):

Nederland en de Scandinavische landen implementeren programma's voor vroegtijdige detectie van burn-out en stress op de werkplek. Verplichte consultatie met een bedrijfsarts of psycholoog bij de eerste tekenen van problemen.

Creëren van nationale programma's voor destigmatisatie van psychische aandoeningen en verbetering van de toegankelijkheid van psychotherapie, inclusief via verzekeringen (zoals in Duitsland).

Herstructurering van het systeem voor revalidatie en behandeling van Long COVID:

Creëren van gespecialiseerde multidisciplinaire klinieken voor diagnose en behandeling van post-COVID-syndroom (Verenigd Koninkrijk, Duitsland).

Ontwikkeling en financiering van programma's voor geleidelijke terugkeer naar werk (graded return-to-work) voor patiënten met Long COVID en ernstige mentale aandoeningen.

Transformatie van de organisatie van het werk:

Flexibele en hybride formaten: Gegevens wijzen erop dat thuiswerken zowel het aantal ziekteverzuim kan verminderen (minder contact met infecties) als kan verhogen (verwarring van grenzen, risico op burn-out). De sleutel ligt in bewuste organisatie. Implementatie van "het recht op ontkoppeling" (right to disconnect), zoals in Frankrijk, om burn-out te voorkomen.

Investeringen in de gezondheidskultuur op de werkplek: Programma's voor fysieke activiteit, gezond eten, mindfulness-trainings. Niet als PR, maar als onderdeel van de bedrijfsstrategie.

Veranderingen in reguleren en besturen van socialezekerheidsstelsels:

Verplaatsing van de nadruk van uitkeringen naar revalidatie: Een model, zoals in Zweden en Finland, waarbij de verzekeringskas (een analoog van de FSS) al actief interfereert op 2-4 weken ziekteverzuim, biedt de werkgever en de werknemer een plan voor revalidatie en aanpassing van de werkplek aan. Doel is om tijdelijke arbeidsongeschiktheid niet te laten overgaan in een langdurige of invaliditeit.

Stimulering van werkgevers: Belastingvoordelen of voordelen in premies voor bedrijven die effectieve programma's voor gezondheidszorg implementeren en lage indicatoren van beroepsziekten tonen.

Versterking van het eerste gezondheidszorgkanaal: Opleiding van huisartsen in de vroege diagnose van mentale aandoeningen en vaardigheden om met patiënten met Long COVID te werken, zodat ziekteverzuim niet alleen een constatering van arbeidsongeschiktheid is, maar het eerste stap in een individueel herstelplan.

Interessante feiten en voorbeelden

Het fenomeen van de "ziekteverzuim-epidemie" in Duitsland: In 2022 bereikte het aantal verloren werkdagen vanwege psychische aandoeningen een record, en werd de tweede meest voorkomende oorzaak na aandoeningen van de luchtwegen.

De Zweedse model "Fase-model": Een systeem van stapsgewijze samenwerking tussen arts, patiënt, verzekeringskas en werkgever, erkend als een van de meest effectieve ter wereld voor het verkorten van de duur van ziekteverzuim.

Het Belgische experiment: Een regel is ingevoerd volgens welke een werknemer die op ziekteverzuim is, verplicht is om beschikbaar te zijn voor contact met de werkgever en de verzekeraar voor het bespreken van het proces van terugkeer naar werk, wat de risico's van misbruik vermindert.

Cijfermatige ziekteverzuim: In Estland en gedeeltelijk in Duitsland zijn volledig digitale processen voor het verstrekken van ziekteverzuim geïmplementeerd, wat de administratieve last voor artsen vermindert en sneller het overbrengen van gegevens naar socialezekerheidsfondsen voor analyse mogelijk maakt.

Conclusie

De toename van het ziekteverzuim in Europa is een symptoom van diepgaande veranderingen en niet gewoon een statistische afwijking. Dit is een signaal van onrust in de psychische gezondheidszorg, van de gevolgen van de mondiale pandemie en van een crisis in traditionele modellen van organisatie van het werk. De strijd tegen deze trend kan niet worden beperkt tot het straffen of verminderen van uitkeringen. Dit is een dead-end, die leidt tot een toename van "presenteeism" (werken in een ziektestatus) en een verslechtering van de gezondheid op de lange termijn.

Een effectieve strategie is investering in gezondheid, preventie en moderne revalidatie. Dit vereist een overgang van een passieve systeem van compensatie van tijdelijke arbeidsongeschiktheid naar een actieve systeem van gezondheidsbeheer van het werkende volk. Succesvolle landen en bedrijven zijn die die begrijpen dat investeringen in het psychische welzijn van werknemers, flexibel werk en vroege hulp geen kosten zijn, maar een cruciale factor voor duurzaamheid en productiviteit in de 21e eeuw. De toename van het ziekteverzuim is geen probleem dat moet worden "verboden", maar een uitdaging die vereist een herstructurering van de hele arbeidseco-systeem en gezondheidszorg.
© elib.be

Permanent link to this publication: