「Ons dagelijks brood geef ons vandaag」Deze frase kent iedereen die ooit de gebedsmatrix ‘Vader ons’ heeft gehoord. Maar heb je er ooit over nagedacht? Waarom brood, waarom dagelijks, waarom vandaag? In deze vijf woorden zit een hele filosofie, die de geesten van theologen, filologen en gewoon gelovigen heeft beangstigd gedurende twee duizend jaar. In dit artikel proberen we te ontdekken wat erachter ligt bij de verzoeking om brood en waarom het nog steeds relevant is.

Woord dat niet vertaald kan worden

Begin met de hoofdvraag. In de oorspronkelijke Griekse tekst van de gebedsmatrix, zoals beschreven in het Evangelie van Matteüs, wordt het woord ‘епиусиос’ (ἐπιούσιος) gebruikt. Dit is een uniek woord. Het komt nergens anders voor in de hele oude Griekse literatuur, behalve in deze gebedsmatrix. Wetenschappers twisten nog steeds over wat het betekent. Letterlijk kan het worden opgesplitst in twee delen: ‘епи’ (boven, boven) en ‘усия’ (essentie, bestaan). Dit wordt ‘sверхсущностный’ of ‘noodzakelijk voor het bestaan’. In de Latijnse traditie is het vertaald als ‘quotidianus’ — dagelijks. En in het Slavische en Russische — ‘насущный’. Dus datgene wat noodzakelijk is voor het leven, voor de dag. Maar er zijn ook andere uitleggen: sommige vaders en leraren van de Kerk (bijvoorbeeld, Origen) geloven dat het hier gaat om geestelijke brood, het Woord van God. En dat ‘епиусиос’ betekent dat het een brood is dat hoger is dan de gewone materie. Dus al op het niveau van de vertaling botsen we op een dubbelzinnigheid.

Fysiek brood: verzoek om het meest noodzakelijke

De eerste en meest voor de hand liggende laag is gewoon voedsel. In de oude wereld, vooral onder boeren en armen, was brood de basis van het leven. Graan, meel, bakken — dit zijn niet alleen producten, dit is overleven. Jezus, die deze gebedsmatrix sprak, had hier letterlijk brood in gedachten, dat vandaag moet worden gebakken om niet te sterven van honger. Dit heeft een diepe eenvoud: vraag niet om rijkdom, vraag niet om voorraad voor een jaar, vraag niet om goud — vraag om brood voor vandaag. Dit zorgt voor bescheidenheid. Een mens die om brood voor vandaag vraagt, erkent dat hij niet allomachtig is, dat hij afhankelijk is van God en van de aarde. Tegelijkertijd is dit een bescherming tegen hebzucht. Als je alleen om vandaag vraagt, verzamel je niet, bedrieg je niet, neem je niet af van anderen. In culturen waar honger een constante metgezel is, klinkt deze verzoeking als een schreeuw om hulp.

Geestelijk brood: Woord als voedsel

Maar brood kan niet alleen fysiek zijn. In de Bijbel is brood ook een metafoor voor onderwijs, openbaring, eeuwige leven. In het Evangelie van Johannes zegt Jezus: ‘Ik ben het brood des levens’ (Joh. 6:35). En in een ander verhaal: ‘De mens leeft niet alleen van brood, maar van elk woord dat uit de mond van God komt’ (Mat. 4:4). Daarom begrijpen veel uitleggers ‘brood van levensbehoeften’ als het Woord van God, dat we elke dag nodig hebben. Net als we brood eten om het lichaam in stand te houden, moeten we de Bijbel lezen, bidden, nadenken — om de ziel in stand te houden. Als we de ziel niet voeden, hongert ze, net als het lichaam zonder voedsel. Spirituele voeding is niet minder noodzakelijk dan fysieke voeding. En het moet ‘vandaag’ zijn — niet gisteren, niet morgen. Gisterse openbaring vult niet de honger van vandaag. Elke dag heeft een nieuwe waarheid nodig.

Eucahistisch betekenis: brood als gemeenschap